จากบ่อดินหลังบ้าน สู่โมเดลธุรกิจเงินล้านที่เริ่มจากคำว่า “ครอบครัว” กุ้งฝอยสตอรี่ ฟาร์มกุ้งฝอยจากเมืองน้ำดำกาฬสินธุ์

เรื่อง ศาสนีย์  บุญมาตุ้ม

บ่อดินจำนวนมากเรียงตัวกันอยู่ในฟาร์มหลายบ่อ ภาพนี้อาจเป็นภาพธรรมดาสำหรับคนทั่วไป แต่สำหรับครอบครัวของ ทองแดง อินธิสร บ่อดินเหล่านี้คือ แหล่งอาหาร แหล่งรายได้ และที่พึ่งสำคัญของครอบครัว ในวันที่ไม่อาจออกไปทำงานไกลบ้านได้อีกต่อไป จากเกษตรกรที่เคยปลูกอ้อยและมันสำปะหลังเช่นเดียวกับชาวบ้านทั่วไป ทองแดงได้เผชิญกับจุดเปลี่ยนครั้งใหญ่ในชีวิต เขาจำเป็นต้องปรับวิถีชีวิตของตนเองใหม่ทั้งหมด ด้วยความตั้งใจที่จะดูแลครอบครัวให้ดีที่สุด กุ้งฝอยจึงกลายเป็นคำตอบ จากการเลี้ยงไว้กินเอง สู่รายได้และอาชีพที่มั่นคงอย่างไม่คาดคิด

ทองแดง อินธิสร อายุ 61 ปี เกษตรกรรายย่อย บ้านโจด ตำบลภูปอ อำเภอเมือง จังหวัดกาฬสินธุ์ เดิมทีเป็นเกษตรกรที่ปลูกอ้อยปลูกมันสำปะหลังเหมือนชาวบ้านทั่วไป รายได้จากการทำไร่ก็ไม่ได้มั่นคงนัก เพราะพืชผลที่ปลูกไว้นั้นขึ้นอยู่กับฝนฟ้าอากาศและราคาตลาดด้วย 

จุดเปลี่ยนสำคัญของชีวิตเกิดขึ้น เมื่อลูกสาวของทองแดงได้ล้มป่วยด้วยเนื้อนอกในสมองจนต้องเข้ารับการผ่าตัด โชคไม่ดีที่การรักษาไม่สามารถทำให้อาการของเธอหายขาดได้ ผลจากการเจ็บป่วยจึงทำให้ลูกสาวของเขากลายเป็นอัมพาต เธอไม่สามารถช่วยเหลือตนเองได้ ทองแดงจึงจำเป็นต้องอยู่บ้าน ปรับวิถีชีวิตของตนเองใหม่ เพื่อดูแลลูกสาวอย่างใกล้ชิด เขาจึงไม่สามารถออกไปทำงานไกลบ้านได้อีก

จุดเปลี่ยนที่ไม่ได้เลือก แต่เลือกที่จะเปลี่ยน

ย้อนกลับไปก่อนหน้านี้ ชีวิตของคุณตาแดงไม่ต่างจากเกษตรกรอีสานทั่วไปที่ฝากโชคชะตาไว้กับไร่อ้อย ไร่มันสำปะหลัง และฟ้าฝนที่ไม่เคยแน่นอน จนกระทั่งมรสุมชีวิตลูกใหญ่พัดเข้าหาครอบครัว เมื่อลูกสาวล้มป่วยด้วยเนื้องอกในสมองและกลายเป็นอัมพาต

ในวันที่ต้องกลายเป็นเสาหลักที่ออกไปไหนไกลไม่ได้ การ “อยู่บ้านเพื่อดูแลกัน” จึงกลายเป็นโจทย์สำคัญที่ทำให้วิถีเดิมต้องเปลี่ยนไปโดยสิ้นเชิง กุ้งฝอยตัวจ้อยจึงถูกนำมาเลี้ยงไว้ในบ่อดิน เพียงหวังแค่เป็นแหล่งอาหารใกล้ตัวให้ลูกและเมียได้อิ่มท้องในวันที่เขาอาจไม่ได้อยู่ดูแล

ถ้าหนีจากลูกไม่ได้ ก็ต้องสร้างแหล่งอาหารไว้ให้ลูก ให้แม่เขา… ทีแรกพ่อกะเฮ็ดไว้ถ่ากินซือๆ ดอก

คุณตาแดงเล่าด้วยรอยยิ้มถึงจุดเริ่มต้นที่เรียบง่ายที่สุด

Ecosystem in a Pond: นวัตกรรมจากความช่างสังเกต

ทองแดงเลี้ยงกุ้งฝอยโดยขายเฉพาะพ่อพันธุ์แม่พันธุ์มานานกว่า 6 ปี กุ้งฝอยหนึ่งรุ่นจะใช้เวลาประมาณ 3 เดือนจึงจะพร้อมจำหน่าย การเริ่มเลี้ยงกุ้งฝอยไม่ซับซ้อน สิ่งแรกที่ต้องทำคือการ เตรียมบ่อให้สะอาด การเลี้ยงกุ้งในบ่อดินจะต้องเอาศัตรูของกุ้งออกให้หมด เช่น ปลา งู กบ เพราะกุ้งฝอยที่เลี้ยงในบ่อเป็นกุ้งที่คุ้นเคยกับคน ไม่สามารถเอาตัวรอดจากศัตรูตามธรรมชาติได้ 

อาหารที่ใช้เป็นหัวอาหารกุ้งก้ามกรามที่หาซื้อได้ตามท้องตลาด แต่การให้อาหารจะให้ในปริมาณน้อยมาก วันละหนึ่งช้อนโต๊ะต่อบ่อเท่านั้น ซึ่งแต่ละบ่อมีขนาดความกว้าง 2 เมตร ความยาว 4 เมตร โดยจะให้อาหารช่วงเย็น เพราะกุ้งฝอยเป็นสัตว์ตัวเล็ก กินน้อย แต่ไวต่อสภาพน้ำ หากให้อาหารมากเกินไปน้ำจะเสียและกุ้งก็จะตายได้ง่าย  หัวใจสำคัญของการเลี้ยงกุ้งฝอยอยู่ที่การทำความสะอาดบ่อ น้ำในบ่อต้องสะอาด ไม่เน่าเสีย ไม่มีกลิ่น และไม่เสียจากกุ้งที่ตายหรืออาหารกุ้งที่ตกค้าง

ดูแลน้ำมันมีสารปรับสภาพ น้ำแร่ธาตุใส่ สกัดน้ำให้น้ำสะอาดบ่เซา แร่ธาตุ 7 วันครั้งสารปรับสภาพน้ำเดือนละครั้ง หัวอาหารเย็นละ 1 ซ้อน

ทองแดง อินธิสร

หากดูแลดี บ่อกุ้งสามารถถ่ายน้ำปีละครั้งได้ ซึ่งช่วยลดการใช้น้ำและลดต้นทุนได้ นอกจากนี้ ทองแดงยังใช้สิ่งมีชีวิตอื่นช่วยดูแลระบบนิเวศในบ่อกุ้งด้วย ได้แก่ แหนแดง เลี้ยงไว้ในบ่อกุ้งเพื่อช่วยดูดซับอาหารส่วนเกิน และหอยจูบหรือหอยขม เลี้ยงไว้ในบ่อกุ้งเพื่อช่วยกินเศษอาหารที่กุ้งกินไม่หมดและยังทำให้ก้นบ่อสะอาดขึ้นด้วย บ่อกุ้งฝอยจึงกลายเป็นระบบนิเวศขนาดเล็ก ที่สิ่งมีชีวิตต่าง ๆ อาศัยอยู่ร่วมกัน และลดการใช้สารเคมี

จากประสบการณ์การเลี้ยงกุ้งฝอยของทองแดงตลอด 6 ปี สิ่งที่ควรมีในการเลี้ยงกุ้งฝอยคือ ความพอดี ความพอดีนี้หมายถึง การให้อาหารอย่างพอดีเพื่อที่จะให้ระบบน้ำไม่เสียซึ่งเป็นการดูแลระบบน้ำไปในตัวด้วย และเลี้ยงกุ้งในจำนวนบ่อที่เหมาะสมเพื่อที่จะสามารถดูแลได้อย่างทั่วถึง เขาแนะนำว่าในช่วงเริ่มต้นในการเลี้ยงกุ้งฝอยเพื่อสร้างรายได้ หากเลี้ยงเพียง 1-2 บ่อ จะยังไม่เห็นผลกำไร เขาจึงแนะนำให้เลี้ยงอย่างน้อย 10 บ่อขึ้นไป จึงจะเห็นทุนและกำไรได้เร็ว และสามารถบริหารจัดการได้อย่างเป็นระบบ

ความน่าสนใจของ “กุ้งฝอยสตอรี่ฟาร์ม” ไม่ได้อยู่ที่เทคโนโลยีล้ำสมัย แต่อยู่ที่การ “อ่านธรรมชาติ” ให้ออก คุณตาแดงใช้เวลา 6 ปี ลองผิดลองถูกจนพบสูตรลับความสมดุลที่เรียกว่า “ความพอดี”

• Social Marketing โดยไม่ตั้งใจ: จากกุ้งหลังบ้าน กลายเป็นไวรัลในโซเชียลเมื่อลูกสาวถ่ายรูปโพสต์ขายพ่อพันธุ์แม่พันธุ์ จนกลายเป็นรายได้หลักที่ปลดหนี้สินทั้งหมดได้สำเร็จ
• นิเวศบ่อดิน: คุณตาแดงออกแบบระบบให้พึ่งพาตัวเอง แหนแดงช่วยดูดซับสารอาหารส่วนเกิน หอยขมช่วยทำความสะอาดก้นบ่อ กลายเป็นระบบนิเวศขนาดจิ๋วที่แทบไม่ต้องเปลี่ยนน้ำ (ถ่ายน้ำเพียงปีละครั้ง)
• Minimalist Feeding: กุ้งฝอยกินน้อยแต่ไวต่อสภาพน้ำ หัวอาหารเพียง 1 ช้อนโต๊ะต่อวันในช่วงเย็น คือกุญแจสำคัญที่ทำให้น้ำไม่เสียและต้นทุนต่ำจนน่าเหลือเชื่อ (ค่าอาหาร 35 บ่อ ไม่ถึง 1,000 บาทต่อเดือน)

กุ้งฝอยตัวเล็ก แต่รายได้ไม่เล็ก

ปัจจุบันทองแดงมีบ่อกุ้งฝอยทั้งหมด 35 บ่อ อยู่บนพื้นที่เพียง 2 งานกว่า ๆ แต่สร้างรายได้ต่อเดือนหลักแสน เทียบเท่ากับพื้นที่เกษตรหลายพันไร่ ต้นทุนการเลี้ยงต่ำมาก ค่าอาหารสำหรับกุ้งฝอย 35 บ่อ ใช้เงินไม่ถึงหนึ่งพันบาทต่อเดือน เนื่องจากกุ้งฝอยกินน้อย เขาจำหน่ายพ่อพันธุ์แม่พันธุ์กุ้งฝอยในราคาตัวละ 1 บาท ซึ่งขายได้ตลอดทั้งปี รายได้ในช่วงพีคเคยสูงถึงวันละ 30,000 – 40,000 บาท ซึ่งเป็นรายได้ในช่วงที่มีกระแสในช่อง YouTube จนเป็นที่รู้จักในชื่อ “กุ้งฝอยสตอรี่” ต่อมากระแสอาจลดลงบ้างแต่รายได้ต่อเดือนก็ไม่ได้ลดลงตามกระแส รายได้จากการขายพ่อพันธุ์แม่พันธุ์กุ้งสร้างกำไรให้เขาอย่างสม่ำเสมอทำให้เขาสามารถปลดหนี้จำนวนมากได้ในระยะเวลาไม่นาน 

กุ้งฝอยสตอรี่ฟาร์มสะท้อนแนวคิดการทำเกษตรที่ต่างออกไปจากแบบเดิม ซึ่งต้องใช้พื้นที่เยอะ ใช้น้ำมาก และเสี่ยงต่อความผันผวนของสภาพอากาศและราคา การเลี้ยงกุ้งฝอยใช้พื้นที่น้อย น้ำน้อย ไม่จำเป็นต้องถ่ายน้ำบ่อย และไม่พึ่งพาสารเคมี ระบบการเลี้ยงอาศัยความเข้าใจธรรมชาติของกุ้งและระบบนิเวศในบ่อ กุ้งฝอยอาจเป็นเพียงสัตว์น้ำตัวเล็ก ๆ แต่สำหรับทองแดง อินธิสร กุ้งฝอยคือแหล่งรายได้สำคัญของครอบครัว และคือบทพิสูจน์ว่าความรู้จากประสบการณ์สามารถสร้างรายได้ได้ในระยะยาว