เปิดแผน “รถไฟฟ้าภูมิภาค” 4 เมืองใหญ่ ภูเก็ต เชียงใหม่ นครราชสีมา พิษณุโลก แต่ขอนแก่นหายไปไหน?

เรื่อง กองบรรณาธิการ

ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา เวลาพูดถึง “ระบบขนส่งมวลชน” คนไทยมักนึกถึงกรุงเทพฯ เป็นหลัก ทั้งรถไฟฟ้าใต้ดิน รถไฟฟ้าบนดิน หรือระบบรางขนาดใหญ่ แต่สำหรับเมืองภูมิภาค การเดินทางของผู้คนยังคงผูกติดอยู่กับรถยนต์ส่วนตัว รถจักรยานยนต์ และรถโดยสารที่มีข้อจำกัดจำนวนมาก

ล่าสุด การรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทย หรือ รฟม. ได้เปิดเผยแผนดำเนินโครงการระบบขนส่งมวลชนในเมืองหลักภูมิภาค 4 จังหวัด ได้แก่ ภูเก็ต เชียงใหม่ นครราชสีมา และ พิษณุโลก หลายเส้นทางเริ่มเห็นภาพชัดขึ้น ทั้งแนวเส้นทาง รูปแบบการเดินรถ ไปจนถึงช่วงเวลาที่จะเสนอเข้าสู่การพิจารณาของคณะรัฐมนตรี

แต่ในขณะเดียวกัน สิ่งที่หลายคนตั้งคำถามกลับไม่ใช่แค่ “เมืองไหนได้ก่อน” หากแต่คือ

“แล้วขอนแก่นหายไปไหน?”

มืองใหญ่ภูมิภาค กำลังได้ระบบขนส่งสมัยใหม่ “รถไฟฟ้า”

หนึ่งในโครงการที่ถูกจับตาคือ ระบบขนส่งมวลชนของจังหวัดภูเก็ต เส้นทางจากสนามบินนานาชาติภูเก็ตไปยังห้าแยกฉลอง ระยะทางกว่า 42 กิโลเมตร เชื่อมพื้นที่ท่องเที่ยว สนามบิน และตัวเมืองเข้าด้วยกัน

ขณะที่ เชียงใหม่ กำลังกลายเป็นเมืองภูมิภาคที่มีความชัดเจนด้าน “รถไฟฟ้าในเมือง” มากที่สุด ทั้งสายสีแดงหลักและสายต่อขยาย ที่จะเชื่อมโรงพยาบาล มหาวิทยาลัย สนามบิน และโซนขยายเมืองเข้าหากัน โดยบางช่วงจะเป็นอุโมงค์ใต้ดินคล้ายระบบรถไฟฟ้าในเมืองใหญ่

ส่วน นครราชสีมา หรือโคราช ก็มีแผนสายสีส้ม เชื่อมศูนย์กลางเศรษฐกิจของเมือง ตั้งแต่ตลาด โรงเรียน มหาวิทยาลัย ห้างสรรพสินค้า ไปจนถึงพื้นที่ชุมชนขยายตัวใหม่

ด้าน พิษณุโลก แม้จะเลือกใช้ระบบ “รถรางล้อยาง” หรือ Auto Tram แทนรถไฟฟ้ารางหนัก แต่ก็สะท้อนว่ารัฐเริ่มมองเห็นความสำคัญของระบบขนส่งสาธารณะในเมืองภูมิภาคมากขึ้น

ภาพทั้งหมดนี้กำลังสะท้อนว่า เมืองใหญ่ต่างจังหวัดเริ่มถูกวางบทบาทใหม่ ไม่ใช่แค่ “เมืองผ่าน” แต่เป็นเมืองเศรษฐกิจที่ต้องมีระบบขนส่งรองรับการเติบโต

แต่ทำไมไม่มี “ขอนแก่น”

คำถามนี้น่าสนใจมาก เพราะหากพูดถึงเมืองที่เคยถูกยกให้เป็นต้นแบบการพัฒนาระบบขนส่งมวลชนในภูมิภาค ชื่อของ ขอนแก่น มักถูกพูดถึงเสมอ

ขอนแก่นเคยมีภาพของ “Khon Kaen Smart City”
มีแนวคิดรถไฟฟ้ารางเบา (LRT)
มีความร่วมมือระหว่างท้องถิ่น ภาคเอกชน และภาคประชาชน

หลายคนเคยมองว่า ขอนแก่นอาจเป็นเมืองแรกของภูมิภาคที่สามารถผลักดันระบบรางของตัวเองได้จริง แต่วันนี้ ในแผนล่าสุดของ รฟม. กลับไม่มีชื่อขอนแก่นอยู่ในรายชื่อเมืองที่กำลังจะเดินหน้า

คำถามจึงเริ่มขยายออกไปมากกว่าเรื่อง “รถไฟฟ้า”

• เมืองแบบไหนที่รัฐเลือกลงทุน
• อะไรคือเกณฑ์ในการจัดลำดับความสำคัญ
• เมืองที่ขับเคลื่อนตัวเอง จะได้รับโอกาสมากน้อยแค่ไหน
• หรือสุดท้ายแล้ว การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานยังคงขึ้นอยู่กับอำนาจส่วนกลางเป็นหลัก

โมเดลขอนแก่น แตกต่างจากเมืองอื่นอย่างไร?

แม้ชื่อของ ขอนแก่น จะไม่ปรากฏอยู่ในแผนล่าสุดของ การรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทย แต่หากดูข้อมูลอัปเดตในช่วงปี 2568–2569 จะพบว่า “โครงการขนส่งมวลชนขอนแก่น” ยังไม่ได้หายไป เพียงแต่กำลังเดินอยู่ในอีกโมเดลหนึ่ง ที่แตกต่างจากเมืองอื่น โครงการหลักยังคงเป็น “รถไฟฟ้ารางเบา (LRT) สายเหนือ–ใต้” ภายใต้แนวคิด Khon Kaen Smart City โดยมี KKTS (Khon Kaen Transit System) เป็นหน่วยงานหลักในการขับเคลื่อน ร่วมกับเทศบาล 5 แห่งในพื้นที่ขอนแก่น

แต่ทำไมจึงดู “ช้ากว่า” เมืองอื่น

คำถามนี้ถูกพูดถึงมากในพื้นที่อีสาน เพราะหลายคนเคยมองว่า ขอนแก่นจะเป็นเมืองแรกของภูมิภาคที่มีระบบรางจริง ปัจจัยสำคัญที่ถูกวิเคราะห์กัน มีหลายเรื่อง เช่น

• โมเดลลงทุนของขอนแก่นเป็นรูปแบบใหม่ ใช้ท้องถิ่นเป็นแกนหลัก
• การจัดหาแหล่งทุนมีความซับซ้อน
• ต้องอาศัยความร่วมมือหลายหน่วยงาน
• กฎหมายท้องถิ่นและโครงสร้างการลงทุนยังไม่เอื้อมากพอ
• ส่วนกลางอาจให้ความสำคัญกับโครงการที่รัฐควบคุมโดยตรงมากกว่า

ขณะที่เมืองอย่างเชียงใหม่ ภูเก็ต หรือโคราช อยู่ภายใต้การผลักดันของ รฟม. และกระทรวงคมนาคมโดยตรง ทำให้ไทม์ไลน์มีความชัดเจนกว่า

ทม.ศิลา ยื่นขอลาออกจากการเป็นผู้ถือหุ้นใน KKTS แล้ว

แต่ดูเหมือนข่าวคราวล่าสุด ขณะที่โครงการยังคงเป็นไปแบบที่ประชาชนไม่รู้ว่าจะเป็นไปในทิศทางไหน หรือ จะเกิดขึ้นจริงหรือ เปล่า และ ตกลงแล้ว โครงการรถไฟฟ้ารางเบาของขอนแก่น ยังคงมีอยู่ไหม ถึงแม้จะมีการทดสอบระบบและการวิ่งใน มหาวิทยาลัยราชมงคลอีสาน วิทยาเขตขอนแก่น เมื่อเร็ว ๆ นี้ แต่นั่นก็ยังไม่เห็นว่า ตกลงแล้วโครงการดังกล่าวจะไปในทิศทางใด สำหรับประชาชนผู้เฝ้ารอการเกิดขึ้นของระบบขนส่งมวลชนใหม่ ก็คงอยากได้คำตอบไม่แพ้กัน

ล่าสุด เมื่อวันที่ 30 เมษายน 2569 มีการประชุมสามัญผู้ถือหุ้นประจำปี ครั้งที่ 1/2569 ของ บริษัท ขอนแก่น ทรานซิท ซิสเต็ม จำกัด (KKTS) เพื่อรายงานผลการดำเนินงานของบริษัท และพิจารณาในวาระต่าง ๆ ซึ่ง 1 ในวาระสำคัญมีการหยิบยกขึ้นมาพิจารณาเพื่อขออนุมัติ คือ เรื่องอนุมัติกรณีเทศบาลเมืองศิลา ขอลาออกจากการเป็นหุ้นส่วนบริษัท ขอนแก่น ทรานซิท ซิสเต็ม จำกัด ที่มีการยื่นขอลาออกจากการเป็นผู้ถือหุ้นตั้งแต่ช่วงเดือน กันยายน 2568 ที่ผ่านมา

ทำให้ปัจจุบัน ความร่วมมือหุ้นส่วนเพื่อการขับเคลื่อนโครงการรถไฟฟ้ารางเบาขอนแก่น เหลือเพียง 4 อปท.ที่ยังคงร่วมหุ้นอยู่ คือ เทศบาลนครขอนแก่น เทศบาลตำบลท่าพระ เทศบาลตำบลสำราญ และเทศบาลเมืองเมืองเก่า ทำให้เกิดคำถามใหญ่ ๆ ขึ้นมาว่าจะไปทางไหนต่อ หรือการลาออกครั้งนี้ไม่มีผลต่อการดำเนินโครงการ หรือ การลาออกครั้งนี้เป็นสัญญาณเรื่องของความเป็นไปได้ต่อการเดินหน้าโครงการต่ออย่างไร

การถอนตัวของ ทม.ศิลา คงต้องจับตามองว่า จะมีผลต่อการเปลี่ยนแปลงแนวเส้นทางการเดินรถหรือไม่ ซึ่งในเขตเทศบาลเมืองศิลา ถือเป็นแนวเส้นทางที่สำคัญทางเหนือ ที่ครอบคลุมสถานที่สำคัญ ทั้ง มหาวิทยาลัยขอนแก่น โรงพยาบาล และย่านการค้าใหม่ ทางเทศบาลเมืองศิลา ยังไม่มีการประกาศชัดเจนว่าจะถอนตัวเฉพาะการถือหุ้น หรือ ถอนตัวจากแนวเส้นทางการเดินรถด้วย

คงต้องรอคำตอบ หรือ ความคืบหน้าจากผู้มีส่วนเกี่ยวข้องที่จะมีการนำข้อมูลออกมาแจ้งให้พี่น้องประชาชนทราบต่อไปว่าขณะนี้อยู่ในขั้นตอนไหน หรือติดขัดอะไร ขณะที่คนรอก็จะได้มีความหวังที่จะรอมากกว่า การไม่รู้ข้อมูลความคืบหน้าอะไรเลย

ขนส่งมวลชน ไม่ใช่เรื่องของ “ความทันสมัย” อย่างเดียว

สำหรับหลายคน ระบบขนส่งมวลชนอาจหมายถึงรถไฟฟ้า อาคารสถานี หรือภาพเมืองทันสมัย แต่ในความจริง สิ่งเหล่านี้เกี่ยวข้องโดยตรงกับชีวิตประจำวันของผู้คน มันคือเรื่องของ

• ค่าเดินทางที่ถูกลง
• เวลาชีวิตที่หายไปบนท้องถนน
• โอกาสในการเข้าถึงงาน โรงเรียน โรงพยาบาล
• และคุณภาพชีวิตของคนเมือง

โดยเฉพาะในต่างจังหวัด ที่ทุกวันนี้หลายเมืองแทบไม่มี “ระบบขนส่งสาธารณะ” ที่ตอบโจทย์จริง ๆ หลายคนไม่มีรถก็เดินทางลำบาก หลายพื้นที่ต้องพึ่งรถสองแถวหรือรถตู้ที่มีรอบวิ่งจำกัด ขณะที่ต้นทุนการใช้รถส่วนตัวกลับสูงขึ้นเรื่อย ๆ

เมืองแบบไหน คือ “เมืองน่าอยู่” ของภูมิภาคไทย

อีกเรื่องที่น่าชวนคิด คือระบบขนส่งของแต่ละเมืองอาจไม่จำเป็นต้องเหมือนกันทั้งหมด

บางเมืองอาจเหมาะกับรถไฟฟ้า
บางเมืองอาจเหมาะกับรถราง
บางเมืองอาจต้องเริ่มจากรถเมล์คุณภาพดี หรือระบบ Feeder ที่เข้าถึงชุมชน

คำถามสำคัญจึงอาจไม่ใช่ “เมืองไหนควรมีรถไฟฟ้าก่อน” แต่คือ เรากำลังอยากเห็นเมืองภูมิภาคไทยเติบโตแบบไหน? และประชาชนในเมืองเหล่านั้น ได้มีส่วนร่วมออกแบบอนาคตของตัวเองมากน้อยแค่ไหน

แล้วคุณคิดอย่างไร?

• เมืองของคุณควรมีระบบขนส่งแบบไหน
• ขอนแก่นควรถูกผลักดันกลับเข้าสู่แผนหรือไม่
• ระบบขนส่งมวลชนของภูมิภาค ควรถูกออกแบบโดยรัฐส่วนกลาง หรือท้องถิ่นควรมีบทบาทมากกว่านี้

ชวนทุกคนร่วมแลกเปลี่ยนความคิดเห็น เพราะเรื่อง “ขนส่งมวลชน” ไม่ได้เป็นแค่เรื่องของรถไฟฟ้า แต่คืออนาคตของเมือง และคุณภาพชีวิตของผู้คนทั้งภูมิภาคไทย

ขอบคุณข้อมูลและภาพประกอบจาก การรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทย